IKomishinala ePhakamileyo eBambeleyo yaseNigeria iza kuhlala phantsi namagosa aseBuffalo City ngomhla wamashumi amabini anesine (24) kuTshazimpunzi phakathi kwengxwabangxwaba eqhubekayo enxulumene nokumiselwa kweNkosi yama-Igbo kwisiXeko saseKuGompo, okuye kwakhokelela kwimingcelele emininzi ngenxa yabemi bamanye amazwe abakweli ngokungekho mthethweni abenza imisebenzi yolwaphulo-mthetho.
USekela Mphathiswa wesebe leNtsebenziswano kurhulumento neMicimbi yeZemvelo, uNkosana uZolile Burns-Ncamashe wenze esi sibhengezo ngexesha le-Imbizo ebibanjelwe ngaphambi komngcelele onoxolo okhokelwa nguSodolophu uPrincess Faku ukuya kwindawo yaseCalifornia eNorth End.
UNcamashe uthe iKomishinala eBambeleyo uAlexander Jay kulindeleke ukuba acele “uxolo olungenakuphikiswa egameni leRiphabliki yeFederal yaseNigeria kubemi baseMzantsi Afrika, eMpuma Koloni ingakumbi uBukumkani baseRharhabe.”
Sonke sivumile ukuba akukho mthethweni, kwaye umthetho wethu umisela ukuba nabani na ozibiza ngokuba yinkokeli yemveli ngaphandle kokuqatshelwa ngokuhambelana nemigaqo unetyala lolwaphulo-mthetho, olunokuthi xa egwetywa lukhokelele ekuhlawulisweni okanye ukuya kuthi ga kwiminyaka emithathu entolongweni.”
Uthe iinkokeli zivumile ukuba ukumiselwa kwesithsaba okusolwayo akunankxaso evela kurhulumente.
Ngeli xesha, ukumkani otyholwayo, uSolomon Ogbonna Eziko, uxolise kubukumkani bamaRharhabe, echaza ukuba umsitho obanjwe ngomhla weshumi elinesine (14) kweyoKwindla wawungumhlangano wenkcubeko wokumiselwa kwakhe njengenkokeli ephezulu ye-Association of Igbo Chapter eMpuma Koloni, kwaye awungomsitho wokubekwa kwesithsaba sobukhosi.
Ngeli xesha, uNcamashe uthe abazimisele ukuhlala phantsi no-Eziko, njengoko befumanise ukuba akanamaphepha asemthethweni.
“Siyazi ukuba uzame izihlandlo ezininzi ukunxibelelana nathi, ukuze size ngokwakhe, nangona kunjalo sigxininise ukuba asinakudibana nomntu ‘ongakhange aqinisekiswe’ yi-Nigerian High Commission, kuquka neSebe lethu leMicimbi yaseKhaya.” utshilo kwabendaba zeAlgoa FM
Uthe nangona kunjalo balindele ukubona ukumkani otyholwayo xa kufika ikhomishini.
Ngelixa, uOndela Sokomani weCOSATU egxininise ukuba uEziko ulapha ngokungekho mthethweni kwaye ukususela ngoko ugxothiwe, uthe esi siganeko siluphawu nje lokungalingani kwezentlalo nezoqoqosho eMpuma Koloni.
“Abantu bethu abanamisebenzi, bajongene nolwaphulo-mthetho, baphelelwe lithemba kuba izixhobo kunye neziseko ababezisebenzisa ukuqhuba amashishini abo zithathwe ngabantu bamanye amazwe.”
Ngeli xesha, uSodolophu uFaku uthembise ukuba akukho venkile iya kusebenza kwiBelgrave Hotel – isakhiwo esine-tavern edumileyo ethi “California”.
Kwingxelo, abanini behotele bacacisile ukuba ihotele inamagumbi angamashumi amabini anesine (24) okuqeshisa ngenyanga, iivenkile ezisithoba kunye neeyunithi ezingamashumi amabini (20) zeBnB.
USodolophu uPrincess Faku uthembise ukuba logama nje enguSodolophu, akukho venkile kweso sitalato (St Paul’s Road) iya kuvulwa.
“Lo gama nje ndinguSodolophu eBCM, abayi kuphinda bavule ezi venkile. Sifuna ezi venkile zibe zezabantu bethu.”
Ngexesha lembizo uphinde wagxininisa igunya lakhe, echaza uNelson Mandela.
“Asiyi kuthobela, kubaphuli-mthetho, kwiindawo zokusetyenziswa kweziyobisi, asiyi kuthobela uBundlobongela obuSekwe kwiSini kunye noBulawayo baBasetyhini. Asiyi kuthobela abantu abafuna ukuthomalalisa iinkokheli zethu zemveli zeli lizwe kunye nephondo ngokubeka ukumkani ongengowabo.”
Nangona kunjalo, abemi bagxeke isigqibo sikasodolophu sokumatsha endaweni yokuthatha amanyathelo ngokukhawuleza, ingakumbi emva kokuba isithethi samapolisa uKapteni Hazel Mqala eqinisekisile ukuba iziyobisi zifumaneka rhoqo kuloo ndawo ngexesha lokujikeleza.
Ngenxa yoko, amalungu oluntu ngexesha leMbizo akhwaza ummeli wamapolisa ephuma eqongeni ezama ukuthetha nesihlwele.
Nangona kunjalo, u-Allie van Heerden weSebe leMicimbi yaseKhaya, uthe benze utyando kuloo ndawo baza babamba malunga nabemi bamanye amazwe abangamashumi amathandathu (60) – kwaye ngelixa babesacutshungulwa kwisikhululo samapolisa – amakhosikazi wabo baseMzantsi Afrika bafika.
“Umthetho ubonisa ukuba ukuba umntu utshatile nommi waseMzantsi Afrika akukho nto sinokuyenza, kwaye siyazi ukuba kukho imitshato yobuqhetseba eMzantsi Afrika.”
Uthe isebe alinakukwazi ukuyisombulula loo ngxaki ngaphandle koncedo lwabemi. “Sicela ukuba nixele ezi ndlela kwiSebe leMicimbi yaseKhaya.”
Okwangoku, uNcamashe uthe uyayiqonda indlela abantu abakhathazeke ngayo ngenxa yokungakhathali kwamapolisa, esithi ngaphambili wayebone igosa kwisithuthi samapolisa lisithi lamkela isinyobo kumntu xa wayetyelele eNorth End.
“Abantu bakhathazekile kuba babona amapolisa ethatha isinyobo endaweni yokujongana nabaphuli-mthetho. Ndazibonela ngokwam. Igosa lasinda kancinci kuba ndandikude, ngexesha ndifika kulo, lalisele lifihle into elaliyinikiwe.”
Imbizo yaphela ngomngcelele woxolo oya kuloo ndawo, apho kwaqhutywa khona umthandazo ngaphambi kokuba usodolophu athethe nesihlwele.

