By Sophumelela Singqota
Abahlali baseMonti baququzelela uqhanqalazo lokuvakalisa unxunguphalo lwabo ngenxa yokungaphumeleli kweenkonzo ezibalulekileyo zikamasipala ekudala zichaphazela ubomi babo bemihla ngemihla. Lo msitho uya kuqhutywa ngoLwesithathu, umhla we-19 kweyoMnga ka-2025, ukuqala ngentsimbi yeshumi (10:00) kusasa ngaphandle kwekholeji iBuffalo City (Main Campus) ukuya kutsho kwii-ofisi zikaMasipala oMbaxa waseBuffalo City ezikwisitalato iOxford, eMonti.
Amalungu oluntu asuka kwindawo ngendawo aza kuhlangana kunye ukuze angenise imemorandam eqaqambisa ukuhla okuthe gqolo kokuwohloka kweenkonzo ezibalulekileyo, efuna ingqwalasela engxamisekileyo kumagunya asekuhlaleni. Olu qhankqalazo lujolise ekuboniseni uluhlu olubanzi lwemiba echaphazela abahlali, ehleli ingalungiswanga nangona iminyaka ihamba.
Iinkxalabo zisusela kwiingxaki ezimandundu zasekuhlaleni—kuquka uBundlobongela obuSekwe kwiSini (Gender-Based Violence) (GBV), ukukhutshelwa ngaphandle kwabafundi, ulwaphulo-mthetho, ukusetyenziswa kakubi kweziyobisi, nocalucalulo olusekelwe kwisini, uhlanga, kunye nenkolo—ukuya kwimingeni yeziseko ezingundoqo efana nemingxuma esendleleni eyingozi kunye neemeko ezingacocekanga ezinxulumene neevenkile zabemi bamazwe angaphandle. Ukongeza, kukho umba omba omtsha okhulayo malunga nento abaqhankqalazi abayichaza njengokuthuliswa kweentatheli, kubangela uloyiko malunga nokwenza izinto elubala kunye nokuphendula.
Abahlali bakwagxininisa imiba ebanzi yenkqubo echaphazela impilo-ntle yesixeko: ukungcola okusingqongileyo, ulutsha oluninzi olungaqeshwanga, inkxaso-mali enyiniweyo kumashishini amancinci, ukunqongophala kwemithombo yomthetho, abemi bangaphandle abangenampepha mvume zokuhlala, kunye nabasebenzi abangonelanga kunye nee-zithuthi zezigulana kwizibhedlele zikarhulumente. Bagxininisa umthwalo wamatyala aphezulu ombane kunye nokulibaziseka kweentlawulo zothutho lwabafundi, iingxaki umasipala othe wasilela ukuzilungisa ngokwaneleyo.
Iinkokeli zoluntu zigxininisa ukuba oku kusilela kwenkonzo kuthe gqolo kunempembelelo embi ngqo kwimpilo yoluntu, ukhuseleko, kunye nokuxhotyiswa koqoqosho kuyo yonke iBuffalo City. Uqhankqalazo olucwangcisiweyo alwenzelwanga ukwazisa uluntu kuphela kodwa nokucinezela amagosa kamasipala ukuba athathe amanyathelo okulungisa ngokukhawuleza.
Olu qhankqalazo lunika abahlali iqonga lokufuna ukuphendula kwaye babongoze umasipala ukuba abeke phambili ukubuyiselwa nokuphuculwa kweenkonzo ezibalulekileyo ukuze kuxhamle abemi baseMonti. Lo msitho ucwangciselwe ukuqukunjelwa ngentsimbi yesibini (2 pm) emini ngethemba lokuba imemorandam iya kuqalisa iingxoxo ezivulelekileyo nezisombululo ezibambekayo.
Lo mboniso ubonakalisa unxunguphalo olukhulayo kwaye usebenza njengekhwelo lenguqu engxamisekileyo kwindlela urhulumente wasekhaya asebenzela ngayo noluntu lwakhe.

