UMphathiswa weSebe loPhuhliso lwamaPhandle noHlengahlengiso lwezoLimo eMpuma Kapa, (DRDAR) uNonceba Kontsiwe, uza kuphawula isiganeko esibalulekileyo kumhlaba wezolimo wephondo. Oku kwenzeka namhlanje umhla weshumi elinesithandathu (16) kweyeDwarha, uSuku lokuTya lweHlabathi.
UMphathiswa uNonceba Kontsiwe uzakusungula inkqubo exabisa iR80 yezigidi zeerandi yokulima ukutya okuziinkozo kwilali yaseNgxakaxha eDutywa. Eli phulo lihambelana nomxholo walo nyaka woSuku lokuTya kwiHlabathi liphela, “Ilungelo loKutya kuBomi obuNgcono neKamva eliNgcono,” nogxininisa ilungelo lokufumana ukutya okwaneleyo kumntu wonke.
Le nkqubo iza kuba ngundoqo ekukhuthazeni ukhuseleko lokutya kunye nezenzo zezolimo ezizinzileyo kwiMpuma Koloni iphela. Ngeehektare ezingama-22,564 eziza kulinywa ngexesha lokulima kwezityalo zasehlotyeni lika-2024, eli nyathelo liza kuxhamlisa ama-10,953 asekuhlaleni kunye namafama asakhasayo. Oku kulandela iinzame ezithe gqolo zesebe, ezikhokelele ekutyaleni iihektare ezingama-309,930 kunye nokuvelisa ngaphezulu kweetoni ezingama-538,000 zombona ukusuka ngo-2009 ukuya ku-2023.
Ukongeza kwinkqubo yokulima ukutya okuziinkozo, iDRDAR ilinga iprojekthi ye-Import Substitute, igxile kwitsheyina lexabiso leenkuku ngokuvelisa imbewu ye-oyile efana neembotyi zesoya, ujongilanga, kunye ne-canola ukwenzela ukutya kweenkukhu. Le projekthi, ixhaswa ngabaSebenzi beGrain, ifumene i-R21.6 yezigidi zokutyala iihektare ezingama-2,353 kunyaka-mali ka-2024/25.
Oku kuphehlelelwa kugxininisa ukuzinikela kwephondo ekwandiseni imveliso yokutya nokuxhasa amafama asekuhlaleni ngokusebenzisa oomatshini, ngoncedo lwemali, kunye negalelo kwimveliso. Ezi nzame zibalulekile ekuqhubeni uphuhliso loqoqosho kunye nokuqinisekisa ukhuseleko lokutya kuluntu lwalo mmandla.