By Ncumisa Dluthu
INkonzo yesiPolisa eMpumka Kapa inike ingxelo malunga namanani okanye amazinga olwaphulo-mthetho athe axelwa kwingingqi zeliphondo.
La maxesha mabini ovavanyo afika ngexesha iphondo leMpuma Kapai lisisigculelo sezenzo zolwaphulo-mthetho olufana nokuxhwilwa nokuphangwa imali de ibizwe njengoba yimali yokhuseleko nto leyo ebangele uloyiko eluntwini. La maxesha mabini anokwahlulwa njengamathuba emida enciphayo kungekho lutshintsho lubalulekileyo.
“Ngokungathandabuzekiyo, izaphuli mthetho zizimisele ukugrogrisa abantu beli phondo. Iphondo lethu libone ukwanda kweziganeko zodushe lwemigulukudu kunye nokuphanga ingakumbi kwiindawo ezifana noMasipala weSithili i-OR Tambo kunye nomasipala oMbaxa iNelson Mandela. Abahlali baphila ngoloyiko njengoko izaphuli mthetho zizimisele ukuphazamisa uxolo lwabantu bakuthi. Nangona kunjalo, urhulumente uyaliqinisa idabi lokulwa nabaphuli-mthetho njengoko sigqibe kwelokuba onke amanqwanqwa karhulumente makasebenzise izixhobo ukulwa ulwaphulo-mthetho kweli phondo,” utshilo uMphathiswa weSebe lezoKhuseleko loLuntu, uMnu Xolile Nqatha ngethuba kukhutshwa iinkcukacha-manani zolwaphulo-mthetho eMpuma Koloni. Oku kwenzeke kwiHolo yoLuntu yakwa-NU 10 eMdantsane namhlanje, ngomhla wesithathu kuOkthobha 2024.
Kwikota yesine iPhondo lehle ngesibhozo (8) kwiziganeko ezilishumi elinesixhenxe zolwaphulo-mthetho ezixeliweyo luluntu:
- INelson Mandela Bay yehle nge-12 kulwaphulo-mthetho oluxeliweyo lwabahlali abayi-17.
- Umasipala ombaxa waseBuffalo City wehle nge-11 kulwaphulo-mthetho oluxeliweyo lwabahlali abayi-11.
- EChris Hani kwehle ishumi elinanye kwishumi elinesixhenxe lolwaphulo-mthetho oluxeliweyo ngabahlali.
- ESarah Baartman kwehle i-11 kwi-17 yolwaphulo-mthetho oluxeliweyo.
- I-OR Tambo yehle nge-10 kulwaphulo-mthetho oluxeliweyo lwabahlali abayi-17.
- I-Alfred Nzo yehle ngesibhozo kwishumi elinesixhenxe lolwaphulo-mthetho lweentatheli zoluntu.
IJoe Gqabi yehle nge-6 kulwaphulo-mthetho oluxeliweyo..
I-Amathole yehle nge-5 kulwaphulo-mthetho oluxeliweyo.
Kwikota yokuqala iPhondo lehle nge-9:
- IAlfred Nzo yehle nge-14
- IChris Hani yehle nge-11
- IJoe Gqabi yehle nge11
- IBuffalo City yehle nge-9
- I-Amathole yehle nge-9
- INelson Mandela yehla nge-7
- ISarah Baartman yehle nge-6
- I-OR Tambo yehle nge-6
Njengoko sibhiyozela impumelelo ekuncipheni kolwaphulo-mthetho kwiindidi ezithile, siza kuqhubeka namanyathelo ethu okugcina ezi ndlela zintle. Kungenxa yokwanda kwamapolisa abonakalayo kunye nokuqhuba imisebenzi ephazamisayo ngokusebenzisa imisebenzi efana ne-Operation Shanela, njl njl, ejolise kwiindawo zolwaphulo-mthetho oluphezulu kunye neminye imisebenzi yokunqumla imida apho siqaphela ukuphuculwa okuphawulekayo.
Kwiinyanga ezintandathu zokuqala ngo-2024, amapolisa akwazile ukuthimba imipu engagunyaziswanga eyi-747 kwaye aphinda abamba abantu abaninzi. Kwangelo xesha linye, abarhanelwa abayi-35 194 babanjwa ngamatyala ohlukeneyo.
UMkomishinala wePhondo uLieutenant General Nomthetheleli Mene uthe, “Imfazwe yolwaphulo-mthetho mayiqhubeleke, imfazwe ethe yabhengezwa ngabaphuli-mthetho abangenantliziyo kubemi abathobela umthetho. Iinkcukacha-manani zethu zolwaphulo-mthetho zisixelela ukuba asinakuze sizikhathaze sithi umsebenzi wethu ugqityiwe”.
UMkomishinala wePhondo, uLieutenant General Mene naye uthathe ithuba lokubhengeza ukuqeshwa komphathi ophezulu kwinqanaba likaBrigadier. Ukuqeshwa kujolise ekuzaliseni isithuba esibalulekileyo sokusebenza ukuze kulungiswe ukuhanjiswa kweenkonzo eMpuma Koloni. UColonel Ruby Niewoudt wanikwa isikhundla sokuba nguBrigadier njengeNtloko yeMisebenzi yePhondo (ORS).
UMphathiswa wezoThutho noKhuseleko loLuntu, uMnu Xolile Nqatha uqukumbele ngelithi, “Ndivumeleni ndenze ukhahlela olukhethekileyo kumalungu e-NIU ngobugorha bawo kunye nokukhusela umthetho. Sifuna ukukhumbuza abaphuli-mthetho ukuba kufuneka bakhethe ukuba ngabemi abathobela umthetho okanye bajongane nentolongo okanye ingcwaba. Abo bangavumiyo ukuthobela imithetho nokuhlonipha abantu bephondo. I-SAPS ilungile, kufuneka bayiqhube,” ulumkise watsho uMphathiswa uNqatha.
Iinkcukacha-manani zolwaphulo-mthetho ziyafumaneka kwiwebhusayithi yeSAPS.



