INtetho yoHlahlo Lwabiwo-mali lika-2025.

By Asemahle Mbete.

UHlahlo lwabiwo-mali luka-2025 alukho malunga namanani nje kodwa malunga nokwenza ukhetho olunzima ukugcina ilizwe likwimeko yezemali ngelixa lijongene neemfuno zophuhliso. Ukunyuswa kwe-VAT obekucetywa kwangaphambili kubangele iingxoxo kwaye ngoku kuyekisiwe. IVAT iya kuhlala kumyinge we-15 ekhulwini.

Oku kubonisa ukuba urhulumente ubamamele abemi kunye nemibutho yezopolitiko. Kodwa ukususa ukunyuswa kwe-VAT ngaphandle komthombo ongomnye wengeniso kuthintela amandla okuxhasa ngezimali iinkqubo ezininzi.

Ukungavisisani kurhwebo lwehlabathi kunye nokungaqiniseki komgaqo-nkqubo kurhuqa phantsi uqikelelo lwezoqoqosho. I-IMF ihlaziye ukukhula kwehlabathi ukuya kutsho kwi-2.8 yeepesenti ngo-2025, kunye norhwebo kulindeleke kwi-1.7 ekhulwini kuphela. Ukunyuka kwamaxabiso kuhleli ngaphezulu koko bekujoliswe kuko kumazwe amaninzi.

Isicwangciso sikarhulumente sokukhula simi kwiintsika ezine:

• Uzinzo kuqoqosho olukhulu
• Uhlaziyo lwezakhiwo
• Ukomeleza amandla karhulumente
• Utyalo-mali kwiziseko zophuhliso

Olu hlahlo-lwabiwo mali lubonakalisa loo ndlela ngokujolisa ekunyukeni kwamaxabiso aphantsi, izinga lenzala elizinzileyo kunye nemeko yokwamkela imisebenzi notyalo-mali.

Ityala limiselwe ukuzinza kwi-77.4 yeepesenti ye-GDP ngo-2025/26. Olona hlahlo lwabiwo-mali lingundoqo lwehle ngeebhiliyoni ezisibhozo zeerandi xa kuthelekiswa noqikelelo lukaMatshi. Ukunyuka kwe’Primary Surplus’ – ukusuka kwi-0.8 ipesenti ukuya kwi-2.1 yepesenti ye-GDP ngo-2027/28 – kuya kunciphisa iimfuno zokuboleka.

Nangona kunjalo, ukuhlawulelwa kwamatyala kuhlala kuphezulu kakhulu: ngaphezulu kwe-R1.3 yetriliyoni kule minyaka mithathu izayo yi-R1.2 yebhiliyoni yonke imihla. Oku kungaphezulu kokuchithwa kwezempilo, amapolisa okanye imfundo. Injongo kukunciphisa ezi ndleko kunye nokwakha kwakhona izithinteli zemali. Iphepha elimalunga neeankile zezemali zexesha elide likhutshiwe ukuze uluntu lufake isandla.

Ukunyuswa kwe-VAT ebicetywa ngo-Matshi ngoku kurhoxisiwe, ngoko ke ukwandiswa kwebhaskithi kumlinganiselo weqanda nako kuyawa. Uqikelelo lwengeniso yerhafu lwehle kwi-R61.9 yeebhiliyoni kwiminyaka emithathu ngenxa yokukhula okungenamandla kunye nokurhoxiswa kweVAT. Irhafu entsha ekukuphela kwayo kukunyuswa kwerhafu yamafutha:

* 16c ilitha yepetroli kunye ne-15c yedizili ukusuka nge-4 kuJuni.

Kokokuqala ukonyuka kwerhafu yamafutha kwiminyaka emithathu. I-SARS ifumana i-R7.5 yeebhiliyoni zeerandi ngaphezulu ukunyusa iinzame zokuqokelela kunye nokuphucula iinkqubo. Ukufumana kwakhona ityala lerhafu kunye nokujolisa kurhwebo olungekho mthethweni kunokuzisa i-R35–R50 yeebhiliyoni ngonyaka.

Ukuba oku kuphunyeziwe, akukho rhafu intsha inokufuneka ngo-2026. Abahlawuli berhafu babulelwa, kwaye urhulumente wathembisa ukusebenzisa ngcono iimali zoluntu, kunye nolawulo olungqongqo kunye nokongamela.

Ileta evulekileyo evela kumfundi osemncinci wezonyango e-UCT iqaqambise imeko emaxongo yezibhedlele zikarhulumente. Oku kukhuthaze ukuzinikela kwinkxaso-mali okuqhubekayo. Uhlahlo lwabiwo-mali lubandakanya:

  • I-R6.69 yetriliyoni yenkcitho engeyiyo inzala kwiminyaka emithathu.
  • I-R180.1 yeebhiliyoni kwinkcitho eyongezelelweyo (ehla ukusuka kwi-R232.6 yeebhiliyoni).
  • I-R1.04 yetriliyoni yezemfundo kunye ne-R9.5 yeebhiliyoni ngaphezulu kubasebenzi.
  • I-R10 yeebhiliyoni zokwandisa ukufunda kwangethuba, kunyuswe inkxaso-mali ukuya kuma-R24 kumntwana ngamnye ngosuku.
  • I-R845 yeebhiliyoni zezempilo, kunye ne-R20.8 yeebhiliyoni zokuqesha oogqirha abangama-800.
  • Isibonelelo sabantu abadala sinyuselwe kwi-R2,320 ngo-Okthobha.
  • Isibonelelo se-COVID-19 solulelwe ukuya kutsho kuMatshi ka-2026, ngezicwangciso zokuyinxulumanisa nengqesho.
  • Inkxaso-mali yokhuselo ihlengahlengiswe ngenxa yokuphuma koMzantsi Afrika kwimishini yase-DRC, ne-R3 yeebhiliyoni eyabelwe ukurhoxa ngokukhuselekileyo.
  • I-R1.4 yeebhiliyoni ixhasa unyulo lwasekhaya lowama-2026.

Olunye uxinzelelo olungekafumani nkxaso-mali lubandakanya izikhewu zenkqubo yoncedo lwe-HIV, uphuculo lwe-PRASA, utshintsho lwabemi bephondo, kunye nenkxaso eyongezelelekileyo ye-Stats SA, inkundla, kunye nezindlu zasebukhosini. Urhulumente usenokuliqinisekisa ityala likaTransnet kwaye ayincedise ngenkxaso-mali yezicwangciso zeziseko zophuhliso.

Ezibufana Indaba

Newsletter Subscription

- Advertisement -

Stay Connected

129,556FansLike
1,513FollowersFollow
66FollowersFollow
0SubscribersSubscribe
King William's Town
overcast clouds
17.5 ° C
17.5 °
17.5 °
92 %
2kmh
97 %
Sun
20 °
Mon
21 °
Tue
22 °
Wed
30 °
Thu
24 °

EZITHANDWAYO INDABA